بخش دوم تفسیر بسم اللَّه از کتاب تفسیر أطيب البيان في تفسير القرآن.

 

بخش دوم تفسیر بسم اللَّه از کتاب تفسیر أطيب البيان في تفسير القرآن :

        شيعه اماميّه «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» را در سوره حمد و ساير سوره‏ هاى قرآن (جز سوره برائة) جزو قرآن و اعظم آيات آن ميدانند.

       ميان عامّه اهل سنت اختلاف است كه آيا بسملة جزو قرآن و یا آيه مستقلّى از آن است و يا اينكه جزو قرآن نيست . بعضى از آنها مانند ابو حنيفه و تابعين او بسم اللَّه را جزو قرآن نميدانند. نه در سوره حمد و نه در ساير سوره‏ ها، از اين جهت بسم اللَّه را در نماز نميخوانند . فقط بسم اللَّه وسط سوره نمل را جزو قرآن ميدانند .

        جماعتى از اهل سنت بسم اللَّه را در سوره حمد جزو دانسته و در ساير سوره‏ ها جزو نميدانند و در نماز سوره حمد را با بسمله ميخوانند .

        برخى از اهل سنت مانند شافعى و پيروانش بسم اللَّه را در سوره حمد و در ساير سوره‏ ها (غير سوره برائة) جزو قرآن ميدانند .

        شيعه اماميّه متّفقا بسم اللَّه را در سوره حمد و ساير سوره‏ هاى قرآن (جز سوره برائة) جزو قرآن و اعظم آيات آن ميدانند و قرائت آن را در نماز چه در حمد و چه در سوره، واجب و بلند خواندن آن را در نمازهاى جهريه واجب و در نمازهاى اخفائيّه مستحبّ ميدانند .

        پايه اين اتفاق اخبارى است كه از حضرت پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و ائمه اطهار عليهم السلام رسيده مانند حديثى كه از ابى حمزه در كتاب امالى از حضرت امام سجاد زين العابدين علیه السلام نقل كرده كه فرمودند:

        «قِيلَ لامير الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ أَخْبِرْنَا عَنْ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ أَ هِيَ مِنْ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ فَقَالَ عَلَيْهِ السَّلَامُ نَعَمْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ يقرئها وَ يَعُدُّهَا آيَةً مِنْهَا وَ يَقُولُ فَاتِحَةُ الْكِتَابِ هِىَ السَّبْعِ المثانى»

        به حضرت امير المؤمنين علی عليه السّلام گفته شد خبر ده ما را كه بسم اللَّه الرحمن الرحيم جزء سوره فاتحة الكتاب است؟ حضرت فرمود آرى، حضرت رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم آن را قرائت ميفرمودند و آن را آيه‏ اى از فاتحة الكتاب ميشمردند و ميفرمودند فاتحة الكتاب همان سبع مثانى«هفت آيه» است .

        در خصال از حضرت امام صادق عليه السّلام روايت كرده كه فرمودند :

        «ما لَهُمْ ؟ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ عَمَدُوا الَىَّ أَعْظَمِ آيَةٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَزَعَمُوا أَنَّهَا بِدْعَةُ اذا أَظْهَرُوهَا وَ هِىَ بِسْم الله الرحمن الرحیم»

       خداوند آنها را بکشد آنها به مخالفت با بزرگترین آیه قرآن برخاستند و گمان کردند اگر آن را آشکار بگویند بدعت است، و آن بسم الله الرحمن الرحیم است.

       در بعض اخبار از حضرت امام باقر عليه السّلام روايت كرده كه فرمودند :

        « سَرَقُوا اكْرِمْ آيَةَ فِى كِتَابِ اللَّهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ وَ يَنْبَغِى الْإِتْيَانُ بِهِ عِنْدَ افْتِتَاحِ كُلِّ أَمْرٍ عَظِيمُ أَوْ صَغِيرٍ ليبارك فِيهِ»

         بزرگوارترين آيه كتاب خدا را كه بسم اللَّه الرحمن الرحيم است دزديدند، و سزاوار است گفتن آن در آغاز هر كار بزرگ و كوچكى براى اينكه بركت در آن واقع شود.

         منبع :

        اطيب البيان في تفسير القرآن، طيب سيد عبد الحسين، انتشارات اسلام ،۱۳۷۸

       نشر در لوح فشرده مركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلام

       به نشانی :  www.noorsoft.org